همه چیز درباره شیرخشک

0
335

شیرخشک

شیر خشک در واقع ترکیب پودری از شیر است که برای تغذیه نوزادانی که بنا به دلایلی قادر به استفاده از شیر مادر نیستند ساخته می شود. البته مهمترین و کاملترین غذایی که تمام نیازها و ویتامین های یک نوزاد معمولی را تامین میکند شیر مادر است. موادی که در شیر مادر وجود دارد برای نوزاد بیشتر قابل جذب است. ترکیبات آنزیمی موجود در شیر مادر باعث کاهش التهاب روده در نوزاد و پیدایش مقاومت در برابر ویروس ها می گردد.

shirekhoshk

شیر خشک – تصویر مادرانی که کلافه وارد آشپزخانه می‌شوند و زیر لب غر می‌زنند و شیشه شیر را با شیرخشک و آب‌ جوش پر می‌کنند، از تکراری‌ترین صحنه‌ها در خانواده‌هایی است که به تازگی صاحب نوزاد یا شیرخوار شده‌اند. عده‌ای از حاضران هم شاید سری به تاسف تکان بدهند چراکه بعضی از قدیمی‌ها، شیرخشک دادن را نشانه کم‌تحملی مادر و نوعی سرباز زدن از نگهداری صحیح کودک می‌دانستند. این تفکرات و تصورات این روزها با دلایل و توجیهات علمی رد شده است؛ شیرخشک دادن به گروه‌هایی از شیرخواران واجب است  اگر غیر از این باشد، رشد آن‌ها دچار اشکال می‌شود. دکتر اکبر کوشانفر، متخصص کودکان و استاد دانشکده علوم پزشکی دانشگاه شهید بهشتی تغذیه با شیر خشک را برای ۳ گروه از شیرخواران واجب و لازم می‌داند.

چه گروه‌هایی نیاز به این تغذیه کمکی در اولین ماه‌های تولد دارند؟

بعضی از نوزادان قدرت مکیدن کافی ندارند و نمی‌توانند سینه مادر را تا زمانی که سیر شوند بمکند. این ضعف در آن‌ها باعث می‌شود همیشه گرسنه باشند و گریه کنند. گروهی از نوزادان هم در ۳ ماه اول به دلایل مختلف از جمله همان نداشتن قدرت کافی مکیدن، وزن نمی‌گیرند. این موضوع رشد بچه‌ها را با اخلال مواجه می‌کند. در این شرایط پزشک متخصص مصرف شیرخشک را توصیه می‌کند.  گروه سوم هم مادران شاغلی هستند که نمی‌توانند در فاصله زمانی‌های کوتاه به شیرخوار شیر خودشان را بدهند. این گروه هم ناگزیرند از شیرخشک استفاده کنند، هر چند که بر اساس قانون، مادران تا ۶ ماه حق استفاده از مرخصی استعلاجی را دارند. با وجود این گاهی پیش از پایان این مهلت سرکار می‌روند. این ۳ گروه از بچه‌ها برای اینکه گرسنگی نکشند و رشد طبیعی داشته باشند باید از غذاهای کمکی استفاده کنند و چون پیش از ۶ ماهگی نمی‌توان از غذاهایی مانند فرنی و حریره بادام استفاده کرد، بهترین گزینه شیرخشک است.

برخی خانواده‌ها استفاده از شیرخشک را غلط می‌دانند و با هر مشکلی که باشد تنها از شیر مادر استفاده می‌کنند. استفاده از این ماده غذایی کمکی، از چه سنی و در چه شرایطی مجاز و لازم است؟

بهترین تغذیه برای بچه شیر مادر است و شکی در آن نیست؛ این موضوعی است که ما همیشه روی آن تاکید می‌کنیم. شیر مادر از نظر دارا بودن انواع ویتامین‌ها و ریزمغذی‌ها برای بچه عالی است و بهترین تاثیر مثبت را در رشد و نمو شیرخوار دارد. البته به شرط آن‌که تغذیه مادر از مواد اولیه تازه و مناسب باشد. در شرایط عادی استفاده از غذاهای کمکی بعد از ۶ ماهگی است. این ایده‌آل‌ترین شرایطی است که برای یک شیرخوار وجود دارد اما گاهی ممکن است اتفاقاتی بروز کند که شیر مادر خشک شود یا برای تغذیه نوزاد کافی نباشد؛ در این حالت تغذیه با شیرخشک توصیه می‌شود. در حقیقت برای سه گروه از شیرخواران استفاده از شیرخشک پیش از ۶ ماه توصیه می‌شود.

شیرخشک‌های موجود در بازار تنوع زیادی دارند و مارک‌ها و برندهای مختلفی آن‌ها را تولید می‌کنند. آیا تفاوتی بین آن‌ها وجود دارد و برتری‌های نسبت به یکدیگر دارند؟

تولید شیرخشک استانداردی دارد که همه شرکت‌ها موظفند آن را رعایت کنند و به همین دلیل در اصل ماده غذایی تفاوتی با یکدیگر ندارند. با وجود این محصولاتی وارد بازار شده که حاوی مواد پروبیوتیک یا امگا ۳ است و برای بچه‌ها مفید است. در غیر این صورت محصولات موجود تفاوت چندانی با یکدیگر ندارند هرچند که ممکن است بچه‌ها در پذیرش آن یکی را بر دیگری ترجیح دهند. با وجود این وقتی شیرخوار به محصولی عادت می‌کند، بهتر است همواره از همان مارک برای او تهیه شود. بهتر است نه مادر و نه شیرخوار خیلی به مصرف شیرخشک عادت نکنند چراکه پس از یک‌ سالگی می‌توان از شیر پاستوریزه برای تغذیه استفاده کرد که به مراتب مفیدتر است.

جدای از مسائل بهداشتی و روش‌های شستن شیشه شیر،‌ چطور باید این شیرخشک را به بچه‌ها داد؟ در حالت خوابیده یا نشسته؟‌

در حالت خوابیده کامل که برای بچه‌ها خطرناک است. بهترین حالت شبیه زمانی است که مادران بچه را زیر سینه می‌گیرند. نه خوابیده است و نه نشسته. بچه در آغوش مادر احساس امنیت و آرامش می‌کند و به به همین دلیل برخی شیرخواران ساعت‌ها بدون آنکه شیری در سینه مادر باشد، آن را می‌مکند و نمی‌خواهند از مادرشان جدا شوند. مادرانی که به هر دلیلی به فرزندشان شیرخشک می‌دهند باید حواس‌شان  باشد که این حس را از شیرخوار نگیرند. او را در آغوش بگیرند و اجازه دهند در آرامش غذایش را بخورد. ضمن اینکه باید شیشه را طوری بگیرند که هوا همراه آن وارد دهان بچه نشود چراکه دل‌درد و دل‌پیچه برایش به همراه دارد.

بی‌شک استفاده از شیرخشک هم قاعده‌ای دارد. چه میزان از این ماده غذایی کمکی در روز برای شیرخواران توصیه می‌شود؟

همانطور که گفتم شیرخشک برای بچه‌هایی که وزن نمی‌گیرند توصیه می‌شود و میزان مصرف آن به سن و کمبود وزن آنها بستگی دارد. در هر نوبت بین ۶۰ تا ۱۲۰ سی‌سی با توجه به شرایط شیرخوار توصیه می‌شود. تعداد دفعات آن هم با توجه به تمایل و نیاز می‌تواند تا روزی سه نوبت افزایش پیدا کند. البته این کار را نباید سرخود انجام داد و ممکن است اضافه وزن نامناسبی به همراه داشته باشد. خانواده‌ها باید حتما با متخصص در این زمینه مشورت کنند.

شیرخواران از ۶ ماهگی می‌توانند غذاهای ساده و سوپ بخورند. در این زمان باید مصرف شیرخشک را قطع کرد؟

اگر شیرخوار از مزه غذاهای ساده‌ای که پس از ۶ ماهگی مصرف می‌کند خوشش بیاید و با اشتیاق و به میزان لازم از آن بخورد، می‌توان شیرخشک را قطع کرد. پس از ۶ ماهگی باید مصرف قطره‌های مولتی‌ویتامین و آهن را هم در برنامه غذایی آنها گنجاند. اگر مادران پس از قطع شیرخشک متوجه کاهش وزن و ثابت ماندن وزن شیرخوار شوند، می‌توانند دوباره مصرف شیرخشک را با مشورت متخصص کودکان آغاز کنند.

مسافرت‌ها در فصل تابستان بیشتر می‌شود و همان‌طور که گفته شد بیماری‌های عفونی هم در این زمان تشدید می‌شوند. خانواده‌هایی که شیرخوار دارند در سفر چه نکاتی را باید رعایت کنند؟

اول اینکه همه وسایل را در ظروفی تمیز با خود به مسافرت ببرند تا اگر در مسیر امکان شست‌و‌شو نداشتند، مشکلی به وجود نیاید. نکته بعدی اینکه در هوای زمستان شیرخشک آماده را می‌توان ۴ تا ۶ ساعت بیرون از یخچال نگهداری کرد و اگر مقصد سفر مناطق سردسیری است یا امکان حمل وسایل خنک‌کننده وجود دارد، می‌توان شیر خشک را آماده کرد و در طول مسیر به راحتی به بچه خوراند. در غیر این صورت باید هر لحظه که شیرخوار گرسنه شد، شیرخشک را آماده کرد و به او داد. بهتر است آب جوش را از منزل همراه خود ببرید چرا که معمولا در شهرها و استان‌های مختلف، آب املاحی دارد که با جوشیدن از بین نمی‌روند و ممکن است باعث بیماری گروه‌های سنی کوچک شود. اگر آب جوش به همراه داشته باشید می‌توانید در داخل خودرو آماده و به بچه غذا بدهید. باز هم تاکید می‌کنم این کار باید بعد از سیرشدن با شیر مادر باشد. شیر مادر نه در تابستان و نه در زمستان خراب نمی‌شود و آماده کردن آن هیچ دردسری ندارد.

در تابستان معمولا شیرخوارن دچار اسهال می‌شوند و گفته می‌شود در این حالت باید شیرخشک قطع شود. این نظر درست است؟‌

این حالت در مواردی ممکن است اسهال را تشدید یا طولانی‌تر کند اما موضوع این است که ما شیرخشک را برای بچه‌هایی تجویز می‌کنیم که به هر دلیل با شیر مادر سیر نمی‌شوند. نمی‌توان وقتی بچه بیمار است او را گشنه نگه داشت و باید با توجه به نیاز او، از غذای کمکی هم استفاده کرد. نکته مهم دیگری که در تغذیه با شیرخشک مطرح است این است که باید به بچه اجازه دهند تا جایی‌که می‌تواند از شیر مادر بخورد و اگر سیر نشد، از شیرخشک استفاده کنند. هیچ‌گاه شیرخشک اولین گزینه ما برای تغذیه نوزاد نیست مگر مادرانی که به دلایلی شیرشان خشک شده باشد. ضمن این‌که تغذیه با شیر مادر، به خصوص در فصل تابستان، از ابتلا به بیماری‌های عفونی و انواع آلرژی جلوگیری می‌کند.

شیرخشک

شیر خشک در محصولات غذایی بزرگسالان

برخی خانواده‌ها بر این باورند که به محصولات لبنی بویژه شیر و ماست و پنیر شیرخشک می‌زنند. به همین دلیل محصولات حاوی شیر‌خشک را بی‌ارزش می‌دانند اما سوال اینجاست آیا واقعا به شیر و فرآورده‌های لبنی شیرخشک افزوده می‌شود‌؟

این درست است که بگوییم به هر محصولی که شیر خشک می زنند، ارزش تغذیه ای پایینی دارد؟ خواص شیرخشک تا چه میزان با شیر تازه متفاوت است؟

آیا شیرخشک های افزوده شده به محصولات غذایی خصوصیاتی همچون شیر خشک شیرخواران دارد؟ عبارت ماده خشک که در جدول تغذیه ای اغلب محصولات لبنی درج شده، چه معنایی دارد و منظور از آن چیست؟

لازم است بدانید، شیرخشک یکی از ترکیباتی است که به ماست، شیرهای بازسازی شده، برخی انواع پنیر، بستنی، برخی شیرینی ها مثل کیک و کلوچه و بیسکوئیت، انواع شکلات ، سوسیس و کالباس، اسنک، پفک و غذای کودک اضافه می شود و اگر کیفیت و روش خشک کردن شیر مناسب باشد، محصول ارزش تغذیه ای مطلوبی دارد و نباید بر این باور بود که محصولات حاوی شیرخشک، نامرغوب و بی ارزش است.

خاطر نشان می کنیم، شیرخشک از همان شیر مایع تهیه می شود با این تفاوت که حرارت دیده، رطوبت آن تبخیر و محصول تغلیظ می شود و در خشک کن ها که انواع مختلف دارند، پودری می شود.

هدف از تولید پودر شیر آن است که قابلیت ماندگاری بیشتری دارد، ضمن آن که با افزودن آن به محصولات مختلف لبنی و غیر لبنی می توان طعم و قوام محصول را بهتر کرد و حتی باعث افزایش ارزش تغذیه ای محصول شد.

استفاده از شیرخشک در محصولاتی چون انواع کیک و کلوچه ـ که آرد آن کمترین میزان سبوس و ارزش تغذیه ای را دارد، می تواند سبب افزایش ریزمغذی ها و ایجاد رنگ قهوه ای محصول شود یا در اسنک ها و پفک علاوه بر بهبود ارزش تغذیه ای به ایجاد عطر و طعم خوشایند منجر می شود. در سوسیس و کالباس در گروه مواد پرکننده سودمند بوده و موجب افزایش حجم محصول می شود و در ماست و برخی از انواع پنیر یکی از عوامل ایجاد کننده قوام و غلظت بافت و افزایش ماده خشک این فرآورده هاست.

در شیرهای بازسازی شده یا در کارخانه شیرخشک با آب و چربی مخلوط و سپس عرضه می شود یا در قالب شیرخشک یا غذای کمکی کودک با مقداری آب یا شیر تازه مخلوط و مورد استفاده قرار می گیرد. بنابراین استفاده از شیرخشک در محصولات غذایی کار نادرستی نیست.

ارزش شیرخشک با شیر تازه برابری می کند؟

امروزه در صنعت، شیرخشک بسته به نوع استفاده از آن، بیشتر به روش پاششی یا غلطکی تولید می شود که در مقایسه با شیر تازه در فرآیندهای حرارتی دچار کاهش کیفیت شده و پروتئین های محلول آن دستخوش تغییراتی قرار گرفته و تا حدودی تخریب می شود و از میزان ویتامین های آن کاسته می شود و محصول طعم پختگی به خود می گیرد. در نتیجه نباید انتظار داشت که شیرخشک همچون شیر تازه کیفیت و ارزش تغذیه ای بالایی داشته باشد. اما معمولا چون حرارت موجب تخریب برخی ترکیبات حساسیت زا می شود، این محصول این مزیت را دارد که در مقایسه با شیر تازه مشکلات گوارشی کمتری ایجاد می کند.

اما توصیه می کنیم اگر قصد مصرف شیر مایع را دارید برای نفع بیشتر از خواص تغذیه ای شیر، انواعی را که با شیرخشک تهیه نشده است، انتخاب کنید. در نتیجه به مندرجات روی بسته بندی شیرها توجه کنید.

البته شیرهایی را که از ترکیب شیرخشک و آب تهیه شده باشند، می توان از روی طعم پختگی و بوی مخصوص شیرخشک تشخیص داد.

این را هم بدانید شیرهای بازسازی شده موجود در بازار چند نوع است. «شیر بازساخته» از اختلاط شیرخشک کامل (چرب) و آب به دست می آید.

«شیر باز آمیخته» از مخلوط شیرخشک بدون چربی، آب و روغن حیوانی (کره یا روغن کره) تهیه می شود. «شیر تعدیل یافته» از ترکیب شیر خشک، آب و شیر گاو تهیه می شود و «شیر جایگزین شده» از مخلوط شیرخشک بدون چربی، آب و روغن نباتی تهیه می شود. در هر حال اگر شیر به هر طریقی با شیرخشک بازسازی شده باشد باید در ترکیبات روی بسته بندی محصول درج شود در غیر صورت این کار تولیدکننده درست نبوده و غیراخلاقی است.

شیرخشک شیرخوار غنی تر است

اما آیا ارزش تغذیه ای شیرخشکی که به محصولات غذایی افزوده می شود همچون شیرخشکی است که به شیرخوار انسان داده می شود ؟ معمولا شیرخشک شیرخواران با شیرخشکی که به محصولات غذایی افزوده می شود تفاوت هایی دارد و در واقع غنی تر است.

تولیدکنندگان برای آن که شیرخشک نوزادان را تا حدودی مشابه شیر مادر کنند به آن مقادیری معین از ریزمغذی ها و آنزیم می افزایند و سختگیری هایی را برای بهداشتی و مغذی تر شدن آن اعمال می کنند. اما شیرخشکی که در صنایع غذایی استفاده می شود معمولا از نوع کم چرب یا بدون چربی است و معمولاهیچ موادی به آن نمی افزایند.

منظور از ماده خشک چیست؟

اگر به مندرجات روی بسته بندی محصولات لبنی و غیرلبنی توجه کرده باشید بدون شک عبارت ماده خشک را در جدول تغذیه ای محصول دیده اید و شاید با خود فکر کرده اید که منظور از ماده خشک همان شیرخشک یا نوعی ماده افزودنی است که تولید کننده نخواسته شما از رمز و راز آن سر در بیاورید! اما اشتباه نکنید.

هر محصول یا فرآورده غذایی بدون استثنا حاوی ماده خشک است. ماده خشک به همه ترکیبات موجود در محصول بجز رطوبت آن گفته می شود. یعنی اگر یک ماده غذایی مثل شیر، ماست یا دیگر محصولات غذایی را در مجاورت حرارت قرار دهیم و رطوبت آن را حذف کنیم آنچه باقی می ماند، ماده خشک است. حال این ماده خشک می تواند ترکیبی از چربی، پروتئین، کربوهیدرات، ریزمغذی ها، نشاسته، مواد افزودنی، نگهدارنده، مواد رنگ دهنده و حتی شیرخشک باشد.

معمولا در فرآورده های لبنی میزان ماده خشک محصول نشان دهنده انسجام، قوام و خواص تغذیه ای همچون میزان پروتئین، کلسیم و سایر ریزمغذی های محصول است که اگر از حد معینی کمتر باشد یا محصول به قیمت بسیار پایینی خریداری می شود یا این که فرآورده توسط کارخانه پذیرفته نشده و عودت داده می شود.

این را هم بدانید برای بالا بردن ماده خشک برخی محصولات لبنی همچون ماست از شیرخشک استفاده می شود. شیرخشک تا حدودی بافت ماست را سفت و منسجم می کند و بر میزان خواص تغذیه ای بخصوص پروتئین آن می افزاید که حتما باید روی بسته بندی محصول قید شود.


گردآوری شده توسط گیاه یاب

منابع : asriran.com , beytoote.com

اشتراک گذاری

افزودن دیدگاه

لطفا دیدگاه خود را بنویسید
لطفا نام خود را وارد کنید