هضم غذا از نگاه طب سنتی

هضم غذا از مباحث مهم مرتبط با علم تغذیه است. اگر به هر دلیلی دستگاه گوارش شما نتواند به خوبی از پس هضم غذا بربیاید، بطور حتم بعد از مدتی دچار مشکلاتی خواهید شد و این امر میتواند پیش زمینه ای برای ابتلا به انواع بیماریها نظیر چاقی، مشکلات گوارشی و … باشد. در ادامه با فرآیند هضم غذا و نکات مهم در این زمینه از نظر طب سنتی بیشتر آشنا خواهیم شد.

هضم

هر غذایی که وارد بدن می‌شود، چهار مرحله‌ی هضم را پشت سر می‌گذارد تا بتواند مورد استفاده‌ی بافت‌ها و سلول‌های بدن قرار بگیرد. این چهار مرحله به ترتیب عبارتند از:

  1. هضم معدی: در آن بعضی صفات و کیفیت ماده‌ی غذایی دچار تغییر می‌شوند و آن‌ چه از معده خارج می‌شود «کیلوس» نام دارد.
  2. هضم کبدی: غذا تغییر ماهیت داده و تبدیل به خلط می‌شود. در واقع همان چهار مایع روان و سیال دم، صفرا، بلغم و سوداست.
  3. هضم عروقی: خلط آرام آرام به صورت نوعیه عضو شبیه می‌شود.
  4. هضم عضوی یا بافتی: در آن، خلط کاملا شبیه عضو شده و مورد استفاده آن قرار می‌گیرد.

هر کدام از این هضم‌های چهارگانه، فضول یا ماده دفعی دارند که از راه مخصوص از بدن دفع می‌شوند. مواد زاید هضم اول از طریق روده‌ها به شکل مدفوع، هضم دوم از کلیه‌ها به شکل ادرار و هضم سوم و چهارم از دیگر مبادی دفعی به شکل عرق، چرک، مو، ناخن، ترشحات گوش و بینی و… از بدن خارج می‌شوند. بنابراین اختلال در هر یک از این مراحل چهارگانه‌ی هضم، باعث اختلال در تولید متعادل اخلاط با کیفیت مناسب می‌شود که به اختصار به شرح آن‌ها می‌پردازیم:

هضم غذا از نگاه طب سنتی:

الف- ترکیب مناسب «کیلوس» معده

این تزکیب مناسب به دو امر وابسته است: سلامت معده و کیفیت و کمیت مناسب مواد غذایی مصرف شده. بنابراین به طور کلی زمانی تعادل مواد معلق در جریان خون (مثل لیپیدها، قند، اسید اوریک و…) به هم می‌خورد و هایپر لیپیدمی، هایپر گلایسمی و… به وجود می‌آید که یا به دلیل اختلالی است که در مراحل تولید اخلاط به وجود می‌آید یا اعضای مصرف کننده به درستی وظایف خود را ایفا نمی‌کنند.

اختلال در تولید اخلاط یا مربوط به غذای مصرفی است یا اختلال در عملکرد کبد، معده یا چند مورد با هم. از طرفی چون اختلال در عملکرد طبیعی هر کدام از اعضا را «سومزاج ویژه‌ی آن عضو» می‌نامند؛ شناخت سومزاج‌ها و راه‌حل درمان آن‌ها در مراحل ابتدایی راه‌گشای بسیاری از مشکلات بهداشت عمومی و بیماری‌های امروزی است.

شناخت سو مزاج‌های معدی

  1. سو مزاج گرم

علایم: تشنگی زیاد، خشکی دهان، اشتهای کم، هضم راحت غذای غلیظ و سنگین.

علاج: از مصرف زیاد غذاهای گرم و ادویه‌های فراوان پرهیز کنید. می‌توانید از نوشیدنی‌ها و رب‌های کاهنده‌ی حرارت مثل شربت سکنجبین، انار، لیمو، غوره یا رب ریواس، سیب و… استفاده کنید. در کنار آن مصرف آش‌هایی که با سرکه، سماق و غوره تهیه می‌شوند و نوشیدن آب خنک مفید است.

  1. سو مزاج سرد

علایم: ضعف هضم (احساس سنگینی و پری شکم بعد از غذا)، اشتهای زیاد، ماندن طولانی غذا در معده و عبور کند به روده، ترش کردن، مدفوع نرم، شل و باد کرده و نفخ.

علاج: از مصرف غذاهای سرد مثل ترشی‌، ماست، نوشابه، سس، برنج زیاد و مایعات سرد بپرهیزید. خوب جویدن غذا و خوردن غذاهایی که با زیره درست می‌شوند و استفاده از مربای زنجبیل و گل سرخ بسیار مفید است. مصرف اسفند تا چهل شب به میزان یک قاشق چای‌خوری به همراه یک استکان آب هم توصیه می‌شود.

  1. سو مزاج مرطوب

علایم: کم تشنه شدن، زیادی آب دهان، عبور سریع غذا از معده به روده، تنفر و اذیت شدن از غذاهای مرطوب، احساس خوب با خوردن غذاهای خشک، تند و شور.

علاج: پرهیز از سردی‌ها و مصرف نکردن مایعات همراه غذا، خروج ماده بیماری از معده به طریق قی (با تجویز متخصص) و سپس مصرف مربای گلسرخ.

  1. سو مزاج خشک

علایم: تشنگی خیلی زیاد، خشکی شدید زبان، لاغری بدن، احساس خوب با خوردن غذاهای مرطوب (مثل شیر یا ماست)، اذیت شدن با خوردن غذاهای خشک (مثل آجیل و ادویه)، حجم کم مدفوع و خشکی مدفوع.

علاج: از مصرف غذاهای خشک و کم رطوبت بپرهیزید، رطوبت بخشی به معده با خوردن شیر، مصرف ماالشعیر طبی، میوه‌، دانه‌های لعابدار، شربت‌، سوپ‌ و آش‌ مفید است. ماساژ شکم با استفاده از روغن‌های مرطوب هم به این افراد توصیه می‌شود.

ب- سلامت کامل کبد

شناخت سو مزاج‌های کبدی

  1. سو مزاج گرم

علایم: تشنگی زیاد، تلخی دهان، خشکی زبان، اشتهای کم، یبوست (سفتی و خشکی مدفوع)، ادرار پر رنگ یا مایل به سرخی، گرمی پوست محل کبد (زیر دنده‌های راست)، داغی یا تب بدن، سوزش ادرار، سنگینی و کوفتگی اعضا، شیرینی یا شوری دهان، زردی رنگ بدن یا چهره و قی یا اسهال زرد.

علاج: از مصرف سرخ کردنی‌ها و ادویه‌ی فراوان، حمام‌های گرم، فعالیت‌های بسیار سنگین بپرهیزید. مصرف آب کاسنی، سکنجبین، انار میخوش (ترش و شیرین)، قرار دادن ضمادهای خنک مثل عصاره‌ی کدو و خیار روی کبد ، مصرف غذاهایی که با زرشک، تمرهندی، ریواس، ماش و اسفناج درست می‌شوند، برای خنک کردن کبد مفید هستند.

  1. سو مزاج سرد

علایم: کم تشنه شدن یا تشنه نشدن، ورم یا پف صورت، بی‌طراوتی پوست، سفیدی (کم رنگی) زبان و لب، سفیدی ادرار (به رنگ آب)، شکم روان (مدفوع شل) و سردی (یخ کردن) بدن.

علاج: باید از معجون‌های گرم که با دارچین، زیره، خولنجان، زنجبیل و… درست می‌شوند، مصرف شود. از مصرف گوشت‌های پخته شده با زیره، شوید، نخود پرهیز کنند اما استفاده از گوشت گوساله، گاو، مرغ، روغن مالی با روغن‌های گرم، فعالیت بدنی، دفع بلغم از طریق اسهال یا ادرار (با تجویز متخصص) برای این افراد بسیار مفید است.

  1. سو مزاج مرطوب

علایم: ورم (پف کردگی) صورت یا پلک‌ها، سستی (شلی) عضلات، خواب زیاد، کندی حواس (شنوایی، بویایی و…)، سفیدی ادرار (به رنگ آب)، ضعف هضم (احساس سنگینی و پری شکم بعد از غذا)، زبان مرطوب یا بزاق زیاد، شکم روان (مدفوع شل)، عدم احساس تشنگی و احساس خوب با خوردن غذاهای خشک.

علاج: کاهش مصرف مایعات و غذا به طور کلی (روزه طبی)، ورزش، استفاده از ادویه‌های گرم همراه غذا، مصرف دارچین به صورت روزانه.

  1. سو مزاج خشک

علایم: لاغری بدن، تشنگی، خشکی زبان یا دهان، کم خونی، حجم کم مدفوع (نسبت به غذای خورده شده)، یبوست، تیرگی و بی‌‌طراوتی پوست، ترس، غم، افکار بد و نبض صلب (سفت).

علاج: ایجاد لینت مزاج با خاکشیر، انجیر، آلو، روغن زیتون، روغن بادام شیرین، فلوس، غذاهایی مثل آش، جو پوست کنده، اسفناج، ماست، برگ کاهو، میوه‌ها، شربت‌های رطوبت بخش مثل نیلوفر، سکنجبین، ماالشعیر و…

نیک و نو

به این مطلب امتیاز بدید!
نوشته شده توسط همکار گیاه یاب در تاریخ ۷ تیر ۱۳۹۵ با موضوع طب سنتی

آشپزی سالم

سالاد بلغور
سالاد بلغور و نخود از سالادهای مقوی و پُردوام است که می‌توانید تا یک هفته آن را در یخچال نگه دارید. این سالاد سرشار از مواد مغذی بوده و حتی می‌توانید بعنوان یک وعده‌ی غذایی خوشمزه از آن استفاده کنید. ...
ادامه مطلب

از دل طبیعت

نارنج
نارنج به دلیل خواص فوق العده اعجاب انگیزی که دارد مصرفش بر همگان واجب است. نارنج به دلیل ترکیبات شیمیایی مفیدش، به درمان اختلالات عصبی و سردرد هایی که حاصل از مشکلات صفروای است خاتمه می دهد. نکته لازم به ذکر که باید گفته شود، افرادی که با مشکل کبدی مواجه هستند باید در مصرف نارنج محتاطانه عمل کنند. در ادامه به خواص دارویی نارنج خواهیم پرداخت. با گیاه یاب همراه باشید ...
ادامه مطلب

تبلیغات متنی

اگر چه در نگارش مطالب این سایت از منابع معتبر علمی بهره برده شده است، اما مطالب آن کلی بوده و جایگزین توصیه های پزشکتان نمی باشد.
کلیه حقوق متعلق به پایگاه طب سنتی و سلامت گیاه یاب است.