مصرف دوغ تا چه میزان مفید است

دوغ یکی از نوشیدنی های اصیل سنتی ایرانی است که معمولا وقتی غذای سنتی همچون کباب و آبگوشت به میان می آید دوغ هم در میان سفره دیده می شود. در این مطلب ما به فواید مصرف ذوغ های طبیعی و گازدار و توصیه های مهم درباره این نوشیدنی خوشمزه خواهیم پرداخت.

دوغ

دوـغ یکی از فرآورد‌ه های مشتق از شیر است که از قدیم در فرهنگ ما جایگاه ویژه ‌ای داشته و دامنه نفوذ آن حتی به داستان‌ ها، متل‌ ها و ضرب ‌المثل‌ های ما نیز کشیده شده است. مصرف فراوان دوغ به‌ عنوان یک نوشیدنی همراه با غذا یا به صورت مجزا به ‌خصوص در ماه‌ های گرم سال سبب شده تا در سال‌ های اخیر، اغلب شرکت‌ های تولید کننده فرآورده‌ های لبنی توجه ویژه ‌ای به تولید این محصول داشته باشند و بخشی از تولیدات خود را به آن اختصاص دهند. اما دوغ از نظر غذایی چه جایگاهی دارد و چه عواملی بر کیفیت آن موثر هستند؟ دکتر گیتی کریم، متخصص علوم و صنایع شیر و استاد دانشکده دامپزشکی دانشگاه تهران، به این سوال پاسخ می ‌دهد.

خانم دکتر! ارزش غذایی دوغ تا چه میزانی است؟ آیا دوـغ می ‌تواند جایگزین شیر شود

دوغ فرآورده ‌ای حاصل از شیر است که از اختلاط ماست و آب با نسبت‌ های مختلف و افزودن نمک تهیه می ‌شود. در صنعت برای طعم‌ دار کردن آن از اسانس ‌های مختلف مثل کاکوتی و نعناع یا گلبرگ‌ های خشک و خردشده گل محمدی استفاده می ‌کنند. شاید این طور بتوان گفت که دوـغ نوشابه ماست است و حاوی کلسیم و سایر مواد معدنی، ویتامین ‌های موجود در ماست‌، پروتئین و چربی است. به همین دلیل ارزش غذایی آن از ماست کمی کمتر است. بنابراین جایگزین کردن آن به جای شیر چندان درست نیست اما برای افرادی که دارای مشکل عدم تحمل لاکتوز هستند، می ‌تواند مناسب باشد.

چرا دوغ این قدر خواب ‌آور است

این فقط مربوط به دوغ نیست. ماست و دوـغ به دلیل داشتن برخی پپتیدهای موجود در کازئین و پروتئین‌ های سرم شیر (مثل تریپتوفان) دارای این ویژگی هستند.

دوغ ‌هایی که روی بطری ‌شان نوشته‌ شده: “گرمادیده”؛ چه فرقی با دوغ‌ های معمولی دارند

دوغ گرمادیده، دوغی است که بعد از آماده ‌شدن تحت فرآیند پاستوریزاسیون، دوباره پاستوریزه می ‌شود تا میکروارگانیسم‌ های مایه ماست موجود در آن کاهش یابد. کم شدن میزان میکروارگانیسم‌ های موجود در دوغ باعث می ‌شود که فرآیند ترش ‌شدن در آن آهسته‌ تر انجام شود؛ در حالی که دوغ معمولی این حرارت را نمی ‌بیند.

چگونه می ‌توانیم فساد دوغ را تشخیص دهیم

عمده ‌ترین عوامل فساد دوغ عبارتند از کپک‌ ها و مخمر‌ها. می ‌توان گفت که مخمرها بهتر می‌ توانند در دوغ رشد و در آن گاز ایجاد کنند و طعم آن را تغییر دهند. به هر حال، مخمرها تاثیر نامطلوبی بر مصرف ‌کننده نمی‌ گذارند اما برخلاف آن ها، کپک ‌ها به ندرت دوغ را آلوده می ‌کنند و رشد آن ها با تغییر طعم دوغ و سپس تغییر رنگ آن مشخص می ‌شود.

برای جلوگیری از فساد دوغ باید شرایط خاصی فراهم کرد

البته این مساله نباید دلیلی بر نگهداری دوـغ در دمای محیط باشد. این فرآورده نیز مانند تمام مشتقات شیر و فرآورده‌ های لبنی بهتر است در دمای یخچال نگهداری شود.

چه نوع میکروارگانیسم ‌هایی در دوغ وجود دارند

از نظر میکروبیولوژیک می ‌توان گفت که دوغ حاوی همان میکروارگانیسم ‌هایی است که در ماست وجود دارد ولی باید به این نکته توجه داشت که میزان این میکرو‌ارگانیسم ها در دوـغ کمتر از ماست است. دوـغ علاوه بر مزایای تغذیه ‌ای، حاوی باکتری ‌های مفیدی است که اثرات زیادی بر سلامت دستگاه گوارش دارند. باکتری‌ های مفید نظیر استرپتوکوکوس ترموفیلوس و لاکتوباسیلوس ولگاریس موجود در این فرآورده لبنی، در دستگاه گوارش جایگزین می ‌شوند و می ‌توانند آثار بسیار مفیدی بر سلامت دستگاه گوارش بگذارند. این میکروارگانیسم‌ ها همچنین از رشد و تکثیر بسیاری از باکتری ‌های مضر در دستگاه گوارش جلوگیری می ‌کنند.

چرا این محصول بعد از مدتی باقی ماندن در دمای محیط، گازدار می ‌شود

چون برخی میکروارگانیسم ‌ها در محیط وجود دارند که می ‌توانند طی فر‌آیند رشد و تکثیر خود در محیط به صورت طبیعی گاز تولید کنند. در صورتی که مواد اولیه مورد استفاده درتهیه دوغ یا ظروف مورد استفاده حاوی این میکروارگانیسم ‌ها و مخمرها باشند، به مرور زمان باعث تولید گاز و در نتیجه گازدار شدن دوـغ می ‌شوند و این پدیده در شرایط عادی مشکلی برای انسان ایجاد نخواهد کرد.

دوغ ‌هایی که به شیوه مصنوعی گازدار می‌ شوند، چطور

این هم یکی دیگر از راه‌ های گازدار کردن دوـغ است. افزودن گاز دی ‌اکسیدکربن در صورتی که این‌ کار تحت شرایط استاندارد بهداشتی و با رعایت اصول صحیح و مناسب تولید انجام شود، مانعی ندارد. گازدار کردن این محصول به ‌صورت مصنوعی، عملی است که مورد تایید کدکس الیمانتاریوس (یک نهاد جهانی تدوین‌ کننده استانداردهای غذا) هم قرار گرفته است. انجام این عمل بستگی به سلیقه و پذیرش مصرف‌ کننده دارد و بهتر است گاز اضافه شده، طبیعی باشد.

آیا مصرف بیش از حد آن می ‌تواند مشکل‌ ساز باشد

خب، هر ماده غذایی، حتی آب، اگر بیش از اندازه مصرف شود، می ‌تواند بر سلامت انسان اثر منفی و نامطلوب بگذارد. دوغ هم از این قاعده مستثنا نیست. متخصصان تغذیه نیز در این زمینه توصیه می ‌کنند که رژیم غذایی افراد باید به شکلی متنوع و در عین حال متعادل باشد تا تعادل بدن از وضعیت عادی خارج نشود.

رعایت بهداشت در تهیه دوغ چه نقشی در سلامت آن دارد

 

اگر این فرآورده لبنی تحت شرایط مطلوب بهداشتی و مطابق با اصول استاندارد تهیه مواد غذایی (مثل آب مناسب، اسانس‌ های مجاز و سالم، نمک با ویژگی تاییدشده برای مصرف در غذا) تولید شود، می ‌تواند به‌ عنوان یک نوشابه سالم و مغذی در اختیار مصرف‌کنندگان قرار گیرد. باید به این نکته توجه داشت که افزودن هر نوع ماده نگهدارنده به دوغ در فرآیند تولید، غیرمجاز است و تخلف محسوب می ‌شود. رعایت اصول استاندارد تهیه این فرآورده نیز از مواردی است که باید توسط نهادهای ذیربط مورد بررسی و کنترل قرار گیرد.

 

توصیه‌ها

 

مصرف دوغ به عنوان یک نوشیدنی سالم به همراه غذا در ماه‌های گرم سال توصیه می‌شود.

مصرف بیش از حد دوـغ می‌تواند تعادل بدن را از وضعیت عادی خارج کند.

لفظ گرمادیده که این روزها روی بطری برخی دوغ‌های صنعتی به چشم می‌خورد به این معناست که دوغ حاصله بعد از آماده‌شدن دوباره پاستوریزه شده تا میکروارگانیسم‌های مایه ماست کاهش و دوـغ ترش نشود. اغلب دوغ‌های معمولی این حرارت را نمی‌بینند. دوغ‌های سنتی از نظر بهداشت آب و مواد معطری چون سبزیجات و عرقیاتی که به آن اضافه می‌شوند مشکوکند و موارد متعددی از آلودگی‌های میکروبی در آنها دیده شده است. بنابراین توصیه می‌شود که دوغ را در بسته‌بندی‌های بهداشتی تهیه و به تاریخ مصرف و مجوز بهداشت آن توجه کرده و از خرید دوغ‌های بی‌نام و نشان اجتناب کنید.

آکاایران ، وای جی سی

به این مطلب امتیاز بدید!
نوشته شده توسط همکار گیاه یاب در تاریخ ۲۱ تیر ۱۳۹۵ با موضوع تغذیه

آشپزی سالم

پیتزا کدو
کمتر کسی پیدا میشود که طرفدار پیتزا نباشد، اما متاسفانه پیتزاهایی که در اغلب فست‌فودها تهیه میشوند، دارای مواد اولیه فرآوری شده بوده و سرشار از کالری هستند. یک پیتزای معمولی فست‌فودها حدودا ۹۰۰ کالری دارد. اما نگران نباشید، شما ...
ادامه مطلب

از دل طبیعت

گز روغن
درخت گز روغن که در طب سنتی کشورهای دیگر به نام مورینکا شناخته می شود، شامل ۱۳ گونه است که غالب آنها در نواحی گرم و مرطوب مانند عربستان، هند، هیمالیا، برمه و استان های جنوبی ایران رشد می کند. ...
ادامه مطلب

تبلیغات متنی

اگر چه در نگارش مطالب این سایت از منابع معتبر علمی بهره برده شده است، اما مطالب آن کلی بوده و جایگزین توصیه های پزشکتان نمی باشد.
کلیه حقوق متعلق به پایگاه طب سنتی و سلامت گیاه یاب است.