با فواید اسانس ­ها به طور جامع آشنا شوید

اسانس ­ها به دلیل داشتن خواص فوق العاده دارویی از دوران بسیار قدیم توسط قوم های چینی و مصری مورد استفاده قرار گرفته است. در طب سنتی ایران هم، به اهمیت استفاده از روغنهای اسانس دار گیاهی برای درمان بیماری های گوناگون اشاره های زیادی شده است. اسانس ها در واقع ترکیب های شیمیایی می باشند که می توان آنها را در ساختار بدنه گیاهان پیدا کرد. لازم به ذکر است که اسانسهای گیاهی کاملا بی رنگ می باشند ولی در اثر گذشت زمان رنگ آنها تیره می شود. در ادامه مطلب با گیاه یاب همراه باشید.

اسانس ­ها

برای جلوگیری از این تغییرات باید اسانس‏ها را در مکان خشک و خنک و دربسته نگهداری کرد و جنس ظروف باید از شیشه رنگی باشد. بعلت تبخیر آنها در اثر مجاورت با هوا در حرارت عادی، آنها را روغن‏های فرار (Volatile Oils) یا روغن‏های اتری (Ethereal Oils) و یا اسانس‏های روغنی (Essential Oils) می‏نامند.

روغن‏های اسانسی، عموماً مایع بوده و شامل مخلوطی از ترکیبات اغلب متفاوت می‏باشند. کمیت و کیفیت اسانس‏ها که توسط گونه‏‌های مختلف گیاهان تولید می‏گردند، رابطه مستقیمی با بیوسنتز، متابولیسم و فعالیت‏های بیولوژیک گیاه دارد که آن نیز تابع شرایط اقلیمی محیط زیست گیاه می‏باشد.

محل اسانس در گیاهان

اسانس‏ها بسته به نوع تیره‏‌های گیاهی ممکن است در اندامهای زیر تجمع یابند:

۱-اندامهای ترشحی مانند کرک‏های غده‏ای (در تیره نعناعیان)

۲-سلول پارانشیم تغییریافته (در تیره فلفل)

۳-لوله‏‌های اسانسی به نام Vittae (در تیره چتریان)

۴-کانال‏های لیزوژن (در تیره کاج و مرکبات)

در گیاهان تیره کاج، اسانس‏ ممکن است در تمام سلولها وجود داشته باشند. ولیکن در گل سرخ اسانس‏ به مقدار قابل توجه‏ی در گلبرک وجود دارند.

ویژگی‏های فیزیکی اسانس ‏ها

– اسانس‏ها دارای بوی مشخصند که به علت ترکیبات متشکله مختلف، بوی اسانس به طور محسوس در مجاورت هوا و نور عوض می‏شود.

– طعم اسانس‏ها متفاوت است. برخی شیرین و ملایم و برخی ملس، تلخ و یا سوزاننده‏‌اند.

– از نظر حلالیت، اسانس‏ها در آب نامحلول‏ند ولی با آب تا حدودی مخلوط شده و بوی خود را به آب منتقل می‏کنند (آبهای آروماتیک).

-وزن مخصوص روغن‏های اسانس‏دار از آب کمتر بوده و از آب سبک‏ترند. در میان اسانس‏های دارویی فقط اسانس کانل ، ژیروفیل وساسافراس، وزن مخصوص بیشتر از آب دارند.

-اکثر اسانس‏ها به صورت تازه وخالص، بصورت بی‏رنگ هستند. البته استثناء در این مورد، اسانس بابونه است که آبی است.

-اسانس‏ها در مجاورت هوا رنگی می‏شوند مثل رنگ زرد نعناع یا قهوه‏‌ای Cinnamon.

تفاوت اسانس‏ ها با روغن غیر فرار (ثابت)

-اسانس‏ها قابل تبخیرند و می‏توان آنها را از قسمت‏های مختلف گیاه بوسیله تقطیر بدست آورد.

-اسانس‏ها فاقد ترکیب استرهای گلیسرول و اسیدهای چرب می‏باشند و به همین خاطر تولید لکه روغنی ثابت روی کاغذ نمی‏کنند و بوسیله قلیایی‏ها هم صابونی نمی‏گردند.

-اسانس‏ها بر خلاف روغن‏های ثابت، طعم تند پیدا نمی‏کنند ولی در اثر مجاورت با هوا اکسیده و رزینی می‏گردند.

موارد استفاده اسانس­ ها

مهمترین مصرف گیاهان اسانس­دار و مواد اسانسی حاصل از آنها جهت معطر ساختن است. اسانس­­ ها همچنین مصرف دارویی، صنعتی و غذایی نیز دارند. همچنین در لوازم و مواد آرایشی نیز کاربرد دارند. تعداد زیادی از اسانس ­ها دارای خاصیت آنتی­سپتیک هستند.

ادویه را به علت خاصیت ضد باکتریایی و ضد کرم و محافظت­‌کنندگی و معطر بودن، از زمان­های بسیار قدیم همراه با غذا مصرف می­نمودند و وجود اسانس در ادویه، از رشد سریع میکروب­ها و فساد مواد غذایی جلوگیری می­کند.

کارخانجات تولیدکننده موادشوینده و آرایشی از مقادیر زیادی آلفا ترپینئول (که از اسانس گل یاس بدست می­آید) و از مقادیر زیادی روغن تربانتین (که از درخت بنه بدست می­آید و حاوی آلفا و بتا پینن است) استفاده می­نمایند.

اسانس تربانتین همچنین بعنوان حلال برای تهیه واکس کفش ومبل و همچنین در صنعت مورد مصرف قرار می­گیرد.

در عطرسازی هم برخی از اسانس ­ها با هم مخلوط میشوند که بیش از ۴ اسانس را نباید با هم مخلوط کرد.

اثرات اسانس ­ها

استعمال خارجی

اثر بر جریان خون: اسانس­ها باعث تحریک و بهبودی جریان خون می­شوند.

اثر ضد التهاب: عده­ای معتقدند که این اثر با اتصال به سیستم دفاعی بدن که مسئول التهاب موضعی می­باشد اعمال می­شود مثل Matricine Chamazulene, در گیاه بابونه.

اثر ضدعفونی کنندگی اسانس­ها: این اثر به علت حلالیت اسانس­ها در چربی و نفوذ آن به داخل سلول­های میکروارگانیسم است که روی متابولیسم سلولی اثر می­گذارد. اثر باکتریواستاتیکی آنها می­تواند ناشی از اثر آنها بر کشش سطحی باشد.

اثر ضد بوی اسانس­ها: این اثر در عصاره بابونه گزارش شده است.همچنین اسانس آویشن دارای اثر ضد بو (از بین بردن بوی بد زخم­ها) می­باشد.

اثر تحریک کننندگی گرانولاسین: این اثر همراه با اثر ضد التهابی و پرخون کنندگی می­باشد و در مورد اسانس بابونه صدق می­کند.

اثر حشره کشی و دفع حشرات: این اثر ضعیف است و در اسانس­های سیترونلا، اکالیپتوس و میخک دیده شده است.

استعمال داخلی

اثرات آرام بخش: اسانس سنبل الطیب بعلت داشتن ماده Valepotriate دارای اثرات آرام بخشی می­باشد.

اثرات اسپاسمودیک: اسانس زیره سیاه، پرتقال، نعناع دارای این اثر می­باشند.

تحریک ترشحات غدد دستگاه گوارشی: اثر این دسته از اسانس­ ها تحریک اشتها، افزایش ترشح صفرا، افزایش حرکات کیسه صفرا و ضد نفخ می­باشد وکار آنها مثل کاربرد ادویه در غذاها می­باشد مانند اسانس­های آنیسون، رازیانه، پوست پرتقال، نعناع، دارچین، بابونه، گشنیز، زیره سیاه و ریحان.

اثر دیورتیک: اسانس ­ها کمتر از طریق کلیه دفع می­شوند و به دلیل نداشتن اثر مستقیم روی کلیه­‌ها دارای یک اثر واقعی دیورتیک می­باشند. ثابت شده است عصاره Berry Juniper زمانی که ترپن­های آن جدا شوند فاقد اثرات مدری است. در حالیکه گروه تحقیقات دیگر ادعا کرده­‌اند روغن­های بدون ترپن فعالیت مدری واضحی دارند .

ه) اثرات محرک جریان خون: این اثر در دوزهای بالای اسانس ها ظاهر می­شود که نتیجه آن افزایش تحریک جریان خون به طور معکوسی است که باعث ایجاد تحریک مراکز مغزی، نخاعی، تنفسی و قلبی می­شود.

و) اثر خلط­آور: اثرات خلط­آور اسانس­ها بیشتر ناشی از اثرات Secretomomaticو Secretolyti و به میزان کمتری، مربوط به اثرات موضعی برونکواسپاسمولیتیک است اسانس­هایی که اثر خلط­‌آوری دارند شامل اسانس آنیسون، کاج، اکالیپتوس، رازیانه، و صنوبر می­باشند.

ز) اثرات ضد التهابی و آنتی سپتیک: اسانس بابونه به خاطر داشتن ماده Matricine دارای فعالیت ضدالتهابی است. ترکیبات حاوی این ماده برای درمان گاستریت، التهاب ساده گوارش و زخم­های ملتهب سیستم گوارشی مصرف داخلی می­شوند. برخی اسانس­ها نظیر اسانس اکالیپتوس، تیمول و آویشن به خاطر اثرات آنتی سپتیک در درمان سرماخوردگی و التهاب دهان از طریق استنشاق و قرقره مصرف می­شوند.

مکانیسم اثر اسانس ­ها

واضح­ترین اثر اسانس­ها تحریک قوی حس بویایی است و دقیقاً مثل یک دارو اثر مستقیمی بر مغز می­گذارند. بو­کردن بدون شک دقیق­تر از سایر احساسات ما است و ایمپالس­های عصبی را سریعاً به مغز منتقل می­کند. دستگاه بویایی مستقیماً به سیستم لینبیک متصل است و همانطور که می­دانیم مرکز کنترل مغز برای هیجان، حافظه و احساسات ما است و در کنترل ضربان قلب، فشارخون، استرس، تنفس و تعادل هورمونی دخالت دارد.

مکانیسم اثر ضدباکتریای و ضد قارچی تعدادی از اسانس­ها در مدل­های حیوانی بررسی شده، شامل سه مکانیسم زیر است:

۱-حل شدن در غشاء سیتوپلاسمی و اثر بر روی ساختمان آنزیم و از بین بردن میکروارگانیسم.

۲-ایجاد اختلال در انتقال الکترون در زنجیره تنفسی

۳-ایجاد وقفه در فسفوریلاسیون اکسیداتیو

مکانیسم اثر ضد التهابی و ضد اسپاسم اسانس­ها شامل دو مکانیسم فرضی زیر است:

۱-ممانعت از انتقال غشایی Ca

۲-مهار پروستاگلاندین­ها

عوارض اسانس ­ها

مصرف بیش از حد اسانس­ ها باعث تحریک دستگاه گوارش شده و ممکن است سبب تهوع و اسهال و استفراغ گردد.

عوارض جانبی نامطلوب ناشی از استفاده بیش از حد از اسانس­ها بر روی سقط جنین با دوزهای مصرفی بالا دیده شده است.

اسانس ­ها در اثر تماس موضعی، به مرور زمان تولید آلرژی می­کنند مانند سینامالدئید موجود در اسانس دارچین.

برخی از اسانس­ها ایجاد حساسیت به نور و واکنشهای فتوتوکسیک می­کنند که بصورت التهاب پوست و تشکیل تاول مشاهده می­شوند. مانند اسانس لیمو و اکالیپتوس.

اثر سرطان­زایی گیاه زعفران که حاوی سافرول است بر روی کبد مشخص شده است.

اسانس Calmus سبب تومورهایی در ناحیه زخم­های دئودنال می­شود. تعداد کمی از روغن­های اسانسی در دوزهای سمی بالای خود، سبب بیهوشی، فلج و سکته ناقص شده­­‌اند که این ضایعات برگشت ناپذیر بوده و ضایعات عمده­ای در افت باقی می­گذارند. مانند آلفا و بتا توجون در تربانتین و آپیتول در اسانس جعفری.

نگهداری اسانس ­ها

معمولاً واکنش­های شیمیایی که بعد از استخراج اسانس در آن به وقوع می­پیوندد سبب کاهش کیفیت و یا فاسدشدن اسانس­ها می­گردد.

به طور کلی برای نگهداری اسانس­ها باید حضور تمام عواملی را که سبب کاهش کیفیت آنها می­شود را به حداقل برسانیم مثلاً حتی الامکان باید در درجه حرارت­های پایین­تر اقدام به نگهداری اسانس نموده و یا تماس اسانس­ها را با هوا که سبب اکسیدشدن آن می­شود، کم کنیم.

باید ظروف محتوی اسانس­ها را کاملاً پر و درب آنها را کاملاً محکم نمود تا ورود هوا به داخل ظرف و تماس آن با سطح اسانس امکان­پذیر نشود.

برخی اسانس­ها در اثر نور تجزیه می­شوند لذا برای نگهداری این گونه مواد، باید از ظروف شیشه‌ای رنگی استفاده کرد.

الودکتر

با فواید اسانس ­ها به طور جامع آشنا شوید
به این مطلب امتیاز بدید!
نوشته شده توسط همکار گیاه یاب در تاریخ ۲۸ مرداد ۱۳۹۵ با موضوع خواصی از طبیعت
دیدگاه خود را ارسال کنید ( بدون دیدگاه )

*

code

آشپزی سالم

سوپ بروکلی
سوپ بروکلی یک غذای ساده، مقوی، کم‌کالری و مفید برای افراد مبتلا به دیابت می‌باشد. به شما اطمینان می‌دهیم که عاشق این سوپ خواهید شد، حتی اگر به کلم بروکلی علاقه‌ای ندارید. لطفا با گیاه یاب همراه باشید. ۴۰ دقیقه‌ای آماده ...
ادامه مطلب

از دل طبیعت

بابونه
بابونه گیاهی زیبا و پرخاصیت است که خودرو بوده و در مزارع و کنار جاده‌ها می روید. این گیاه به ویژه نقش مهمی در نسخه های زیبایی دارد و قدمت استفاده از آن برای زیبایی و شادابی پوست و مو بسیار زیاد است. ...
ادامه مطلب
8 لیوان آب چند لیتر است آلبالو برای دیابتی ها بلوط برای اسهال بلوط برای دیابت بلوط برای زن باردار بلوط برای معده بومادران برای تنبلی تخمدان بیماری لوپوس به انگلیسی خاصیت سوسنبر خواص آلو بخارا در بارداری خواص برگه زردآلو در بارداری خواص بومادران برای پوست خواص درمانی نارون خواص دمنوش میخک خواص زردآلو خشک شده خواص سرشیر خواص سوسن عنبر خواص عدس برای بدنسازی خواص عدس برای کودکان خواص عرق کاکوتی خواص مخلصه خواص مرزه برای لاغری خواص میوه کنار در بارداری خواص میوه کیالک دانه کاج خوراکی درمان لوپوس با طب سنتی روغن بنفشه برای نوزاد روغن بنفشه برای چاقی صورت روغن دارچین برای لاغری روغن دارچین برای پوست روغن فندق برای مو روغن فندق برای مژه روغن کرچک برای یبوست زردک چیست شربت سوسنبر طبیعت نارون کوهی طریقه مصرف پنج انگشت عرق کیالک برای روماتیسم عکس کلم کیل فواید سرشیر فواید گیاه سوسنبر قیسی در بارداری مضرات بیکن مضرات ترب مضرات سرشیر مضرات عرق بهارنارنج مضرات نارون کوهی مضرات وانیل مضرات پنج انگشت مضرات گل همیشه بهار میوه های دارای سدیم و پتاسیم بالا نارنگی برای سرماخوردگی پودر عسل چیست کامبوجا و لاغری کاهو برای معده کرفس کوهی در بارداری کرنبری در ایران کرن بری چیست کلم کیل چیست گیاه کرنبری چیست
اگر چه در نگارش مطالب این سایت از منابع معتبر علمی بهره برده شده است، اما مطالب آن کلی بوده و جایگزین توصیه های پزشکتان نمی باشد.
کلیه حقوق متعلق به پایگاه طب سنتی و سلامت گیاه یاب است.